SEELS ve GLASGOW ÖĞRETİM TASARIMI MODELİ

Öğretim tasarımı, öğrenmeyi sağlamak için öğretim materyallerinin ve öğretim sisteminin yönlendirilmesi olarak tanımlanabilir(Rowland,1994). Öğretim tasarımının asıl amacı öğrenmenin ve öğretmenin kalitesini arttırmaktır.Seels ve Glasgow’un öğretim tasarımı modeli dört aşamadan meydana gelen on basamaklı bir öğretim tasarımı sürecidir.Bu aşamalar; problem, tasarım, geliştirme, uygulama ve değerlendirme aşamalarıdır.
Problem aşaması: Bu aşamada öncelikle hedefler belirlenir. Hedeflere uygun davranışlar ortaya konulur. Önkoşul davranışların neler olacağına karar verilir. Bu arada giriş davranışlarının hangileri olacağı ortaya konulmalıdır. Öğrencilerin motivasyon ve öğrenme biçimleri sistematik yaklaşım biçiminin ilk aşamasında yapılması gerekenlerdir.
Tasarım aşaması: Medya seçimi yapılır. Öğretim stratejileri , hedef ve ölçütler belirlenir. Yapılacak faaliyetler planlanır ve organize edilir. Hangi öğrenme etkinliklerini, materyallerini kullanarak hedeflere ulaşılacağına karar verilmelidir.
Geliştirme aşaması: Konuyla ilgili materyal geliştirilir ve yapılan bu materyal ile ilgili bir değerlendirme yapılır.
Uygulama ve değerlendirme aşaması: Değerlendirme aşamasında ise, hem süreç, hem de sonuç değerlendirilebilir. Değerlendirme öğretim programının denenmesi aşamasında yapıldığı gibi, uygulanması aşamasında da yapılmalıdır.Bu modele uygun olarak ilköğretim 6. sınıf fen bilgisi dersi konularından biri olan “Çevremizi Nasıl Algılıyoruz ” konusu incelenecek
PROBLEM ANALİZİ
Problem analizi yaparken aşağıdaki basamakları izleyeceğiz.
1. Bilgi toplama
2. İdeal-reel karşılaştırması
3. Performans analizi
4. Kaynak ve sınırlılıkların belirlenmesi
5. Öğrenme karakterlerinin belirlenmesi
6. Hedef ve önceliklerin belirlenmesi
7. Problem cümlesinin yazılması
1. Bilgi Toplama (Gather Information):Bizim çalışma grubumuz ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Sınıf mevcudu 25’i kız ,15’i erkek olmak üzere toplam 40 kişidir. Okul, çok fazla imkanları olmayan orta halli bir devlet okuludur. Aynı şekilde öğrenciler de ekonomik açıdan orta halli ailelerin çocuklarıdır.Onlara Fen bilgisi dersinde “Çevremizi Nasıl Algılıyoruz?” konu başlığı altında duyu organları öğretilmeye çalışılacaktır.Öğretmen dersi çoğunlukla sınıf ortamında götürecektir. Zaman zaman, konuların gelişimine göre imkanlar dahilinde bilgisayar laboratuarından ve diğer laboratuarlardan yararlanacaktır. Öğretmen ders esnasında, daha önceden hazırlamış olduğu materyalleri öğrencilere sunacaktır. Bu materyaller kimi zaman bir maket olurken kimi zaman da bir eğitim cd’si olabilir. Kullanılacak bu materyaller o günkü konunun gereklerine göre seçilecektir. Öğrencilerin ilköğretim 4. ve 5. sınıflarda görmüş oldukları fen bilgisi dersleriyle bağlantı kurmaları sağlanmalıdır. Böylece öğrenci daha önce öğrenmiş olduğu bilgileri hatırlayacak ve yenilerini daha çabuk öğrenecektir. Derse başlamadan önce öğrencilere bir ön test uygulanmalı ve duyu organları ile ilgili olan bilgilerini seviyesi ölçülmelidir. Bu test öğretmene ders planını hazırlarken nasıl bir yol izleyeceği konusunda bir fikir verir. Hangi konudan başlayacağını , hangilerini daha ağırlıklı anlatacağını belirler. Sunulacak olan ön testte aşağıdaki sorulara benzer sorular yer almalıdır.
1. Hangi organımız görmemizi sağlar?
2. Hangi organımız sayesinde etrafımızdaki sesleri duyarız?
3. Kokuları hangi organımız sayesinde alırız?
4. Tat alma organımız hangisidir?
5. Göz hastalıkları nelerdir? Yazınız.
6. Kulağın kısımlarını yazınız.
7. Burun hastalıkları nelerdir?
8. Dilimizin şeklini çiziniz,kısımlarını gösteriniz.9. Dilimizin görevleri nelerdir?
10. Derimizin şeklini çiziniz. Şekil üzerinde kısımları gösteriniz.
Bu test sayesinde öğretmen sınıfın düzeyini öğrenmiş olur. Böylece hangi konuyu ağırlıklı anlatacağını, hangisinin üzerinde az duracağını kararlaştırır ve bunu planına yansıtır. Bu testin sonunda öğrenci analizi yapılmış olur. Ders esnasında öğretmen öğrencilere duyu organları ile ilgili alıştırmalar yaptırmalıdır. Bunun için öğretmen , duyu organları ile ilgili materyalleri tarayıp en uygun olanı seçmeli , daha önceden elinde konuyla ilgili bir materyal varsa onu güncelleştirip ,sınıfın düzeyine uygun bir hale getirip öğrencilere sunmalıdır. Ayrıca ders kitabı olarak Milli Eğitim Bakanlığı tarafından seçilmiş bir kitap kullanılmalı, konular öğrencilere bu kitaptan takip ettirilmelidir. Ders öğretmeni alanında yeterli bilgiye sahip olmalıdır ki öğrencilerini iyi bir şekilde eğitebilsin. Alanındaki yayınları takip etmeli eğer gerekli görüyorsa konunun uzmanlarından yardım almalıdır.
1-)İdeal-Reel Karşılaştırması(Identify Discrepancies)Öğretmenin ulaşmak istediği başarı düzeyi %90 dir.Öğretmen dersi işlerken soru-cevap yöntemini kullanacak ve böylece öğrencinin dersle olan bağının kopmamasını sağlayacaktır. Ön hazırlık alıştırmaları vererek derse hazır gelmelerini sağlayacaktır. Sıkıldıklarını anladığı anda onları motive edecek ,dersi eğlenceli bir şekilde işleyecektir. Teorik bilgilerin ardından o konuyla ilgili bir maket gösterecek , öğrencilerin ona dokunmalarını sağlayacaktır. Çünkü insan ne kadar çok duyusuyla hissederse o kadar hızlı ve kalıcı öğrenir. Yada gene konuya göre onlara bir eğitim cd’si izletecektir.Daha önce yapmış olduğu ön test sayesinde sınıfın düzeyini anlayan öğretmen o düzeyde ders anlatacaktır. Bu düzey iyi bilenlerin ve hiç bilmeyenlerin sıkılmayacakları, tüm sınıfın derse katılımının amaç olduğu bir düzeydir. Tüm bunları yaptığında tasarladığı başarı düzeyi olan %90 başarı oranına ulaşacağını düşünmektedir. Ancak her şey düşünüldüğü gibi olmayabilir. Öğrenci devamsızlıkları sınıfın anlama düzeyi, öğrencilerin kullanılan materyallerden hoşlanmayabilecekleri, materyallerin yetersiz olabileceği ve bunun gibi bir çok şey göz önünde bulundurulduğunda tasarlanan başarı düzeyine ulaşmanın pek de kolay olmadığı görülür. Bunların ışığında hedeflenen başarı düzeyi %75 olarak belirlenmiştir.
2-)Performans Analizi ( Do Performance Analysis):Öğretmen konuya hakim, kendi branşıyla ilgili yayınları elinden geldiğince takip edip kendini yenilemeye çalışan bir öğretmendir. Dersi sadece bir anlatım tekniği kullanarak götürmemektedir. Değişik tekniklerle dersi sıkıcılıktan kurtarmaya çalışır. Materyal olarak maketlerden yararlandığı gibi öğrencilere eğitim cdleri , videolar izleterek dersi zevkli hale getirmeye çalışmaktadır. Her dersten sonra ev ödevleri vererek çocukların dersi tekrar etmelerini sağlar. Derste sadece kendi anlatmaz , soru-cevap tekniğini kullanarak dersi etkileşimli bir şekilde işler.Sınıfta sessizlik sağlanmalı , öğrenciler mümkün olduğunca ön sıralara oturtulmalıdır. Böylece öğrenci performansı arttırılır.Okulun konumu , ders saatlerini durumu öğrenci performansını çok etkiler. Okul cadde üzerindedir. Sınıfa , dışarıdan çok fazla gürültü gelmektedir. Mümkün olduğunca dışarıdan gelen gürültüler önlenmeye çalışılmalıdır. Pencereler kapatılmalı, öğretmen dersi daha yüksek sesle anlatmalıdır ki öğrencilerin ilgisini üstünde toplayabilsin. Dersler haftalık ders programında günün ilk saatlerine yerleştirilmelidir. Çünkü ilk saatlerde öğrencilerin öğrenme düzeyleri daha yüksektir , henüz yorulmadıklarından , konuları daha kolay anlarlar. Tüm bunlar öğrenci performansını arttırır.Öğrencinin başlangıç motivasyonu beklenilenden az olabilir. Onların ilgisinin derse çekilmesi gerekmektedir. Dersi güncel olaylarla bağlantı kurarak anlatması onların ilgisini çeker. Ayrıca ne öğreneceklerinin onlara önceden söylenmesi bu bilgilerin onların işine nerelerde yarayacağı konusunda bilgilendirilmelidirler. Örn; duyu organları hakkında sahip olacakları bilgiler onlara her zaman gerekli olacak bilgilerdir. Öğrencinin bunun kanısına varması sağlanmalıdır. Çocuklar çok çabuk sıkılır ve dersten koparlar. Öğretmen bunu anladığı anda onların dikkatini tekrar toplayacak bir takım şeyler yapmalıdır. Örn; bir fıkra anlatıp yada küçük bir espri yapıp sınıfın havasını değiştirebilir. Bu şekilde ilgilerini yeniden kendi üzerine toplamış olur. Tüm bunlar yapıldığında performans artar.
1.Kaynakların ve Sınırlılıkların Belirlenmesi ( Identify Constraints and Resources):
Okulumuz orta halli bir devlet okuludur. Hal böyle olunca elbette kullanılacak materyal ve kaynaklar da doğal olarak sınırlıdır. Yalnızca bir tane bilgisayar odası vardır ve buradaki bilgisayarların sayısı da yeterli değildir. Yeri geldiğinde bu bilgisayarlardan yararlanılacaktır. Bu laboratuarlarda eksik olan malzemeler ve kullanılacak cd ve videolar okul bütçesi tarafından karşılanacaktır. Fen bilgisi dersinde kullanılabilecek , organları tek tek çıkartıp takabileceğimiz bir insan maketi bir adette yap boz vardır. Bunun yanında bir de göz maketi yer almaktadır. Ders kitabı olarak Milli Eğitim Bakanlığı’nın belirlediği ders kitabı kullanılmaktadır. Ayrıca öğretmen gerekli gördüğü zamanlarda takip ettiği dergilerden yararlanarak hazırladığı çalışma yapraklarını da öğrencilere verecektir. Okuldaki materyaller oldukça sınırlıdır. Ayrıca var olanların çoğu da eski ve yıpranmıştır. Bu tür sınırlılıklar öğrenmeyi olumsuz yönde etkiler, başarı oranını düşürür. Bunu en aza indirmek için çaba harcanmalıdır.
1.Öğrenme Karakterlerinin Belirlenmesi (Identify Learner)
Öğrenme karakterleri Bloom’un taksanomisine göre incelenmiştir. Bu dersteki amaçların büyük bir kısmı bilişsel amaçla ilgilidir. Bilişsel amaçlar altı kısımda incelenmiştir;
a.Bilgi Basamağı
· Duyu organlarının görevlerini bilme,
· Duyu organlarının kısımlarını bilme,
b. Kavrama Basamağı
· Şekli verilen bir duyu organını tanıyabilme,
· Duyu organlarının görevlerini nasıl yaptığını anlayabilme,
· Duyu organlarının aralarındaki farkları anlayabilme,
· Özetleme yapabilme,
c. Uygulama Basamağı
· Duyu organlarının şekillerini çizebilme,
· Şekillerin üzerinde bölümleri gösterebilme,
d. Analiz Basamağı
· Duyu organlarının birbirleri ile olan etkileşimlerini anlayabilme,
· Duyu organlarını özelliklerine göre ayırt edebilme,
e. Sentez Basamağı
· Verilen bazı parçaların hangi duyu organına ait olduğunu bilme,
· Dağınık halde bulunan maket parçalarını birleştirerek duyu organlarını oluşturabilme,
f. Değerlendirme Basamağı
· Duyu organlarını karşılaştırıp , hangisinin ne işe yaradığını yaşamsal faaliyetlerini değerlendirebilme. Duyuşsal amaçlar ise beş kısımda incelenmiştir;
a. Alma Basamağı
Duyu organlarını birbirlerinden ayırt edebilme,
b. Tepkide Bulunma Basamağı
· Derse aktif olarak katılma,
· Ders konularıyla ilgili olma,
· Konular arasında ilişki kurabilme,
c. Değer Verme Basamağı
· Derslere katılmaya değer verme. Derslerden zevk alma,
d. Örgütleme Basamağı
· Farklı bilgileri tutarlı bir biçimde toparlayabilme,
· Grup halinde çalışmada başarı gösterme,
· Başarılı olacağında kararlılık gösterme,
e. Bir Değer yada Değerler Bütünüyle Nitelenmişlik Basamağı
· Öğrendiklerini günlük yaşamıyla bağdaştırma,
· Ders öğretmenine saygı duyma,
· Kullanılan materyallere saygı duymaBilişsel ve duyuşsal amaçlar bunlardır. Bu ders kapsamında psikomotor amaçlar yer almamaktadır.
1.Hedef ve Önceliklerin Belirlenmesi ( Identify Priorities and Goals )
Hedef: Öğrencilerin duyu organlarını öğrenmeleri, görev ve yapılarını iyi şekilde bilmeleri.
Öncelikler:
· Duyu organlarının neler olduğunu bilme,
· Genel özelliklerini bilme,
· Duyu organlarının nasıl çalıştığını bilme,
· Şekillerini çizebilme,
· Duyu organlarını birbirlerinden ayırıp farklılıklarını bilme,
· Duyu organlarıyla ilgili hastalıkların neler olduğunu bilme,
· Bu hastalıklarla ilgili korunma yollarını bilme,
1.Problem Cümlesi Yazma ( Problem Statament ) Bir ilköğretim okulunda 6. sınıf öğrencilerinden oluşan 40 kişi mevcutlu bir sınıfa, fen bilgisi dersinde, branşında uzman bir öğretmenle “Çevremizi nasıl algılıyoruz?” konu başlığı altında ,duyu organları öğretilecektir.
2. GÖREV VE ÖĞRETİM ANALİZİ
Şimdi de fen bilgisi dersinde anlatılacak olan duyu organları konusuyla örneklendirilerek görev ve öğretim analizi basamağının giriş ve hedef davranışları belirlenecektir.
Giriş Davranışları Bu konu ilköğretim 5. sınıfta gördükleri bir konudur. Giriş amaçları, bu durum göz önünde bulundurularak belirlenmektedir.
Giriş amacı 1 : Duyu organlarının neler olduklarını ve görevlerini söyleyebilme.
Giriş davranışları:
· Gözün görevini söyleyebilme,
· Kulağın görevini söyleyebilme,
· Dilin görevini söyleyebilme,
· Burunun görevini söyleyebilme,
· Derinin görevini söyleyebilme,
Giriş amacı 2 : Duyu organlarının nasıl çalıştıklarını söyleyebilme.
Giriş davranışları:
· Gözün nasıl çalıştığını söyleyebilme,
· Kulağın nasıl çalıştığını söyleyebilme,
· Dilin nasıl çalıştığını söyleyebilme,
· Burunun nasıl çalıştığını söyleyebilme,
· Derinin nasıl çalıştığını söyleyebilme,
Amaçlar ve Hedef Davranışlar:Giriş davranışları belirlenmiştir. Şimdi bu kısımda ise dönem sonunda (ders tam olarak tamamlandıktan sonra ) öğrencilerde oluşmasını beklediğimiz hedef davranışları inceleyeceğiz.
Amaç 1 : Duyu organlarının görevlerini öğrenme.
Hedef Davranışlar:
· Duyma olayının nasıl gerçekleştiğini bilme.
· Görme olayının nasıl gerçekleştiğini bilme.
· Tat almanın nasıl gerçekleştiğini bilme.
· Koku almanın nasıl gerçekleştiğini bilme.
· Dokunma duyusunun nasıl çalıştığını bilme.
Amaç 2 : Duyu organlarının şekillerini çizebilme,kısımlarını gösterebilme.
Hedef Davranışlar:
· Kulağın şeklini çizip kısımlarını gösterebilme,
· Gözün şeklini çizip kısımlarını gösterebilme,
· Dilin şeklini çizip kısımlarını gösterebilme,
· Burunun şeklini çizip kısımlarını gösterebilme,
· Derinin şeklini çizip kısımlarını gösterebilme.
Amaç 3 : Duyu organlarıyla ilgili hastalıkları bilip sıralayabilme. Bunların tedavileri ve korunma yolları ile ilgili fikir sahibi olma.
Hedef Davranışlar:
· Kulağımızla ilgili dikkat edilmesi gereken şeyleri bilme.
· Göz hastalıklarının neler olduğunu bilme.
· Burun sağlığımızla ilgili önemli noktaları bilme.
Amaç 4 : Duyu organlarının birbirlerine benzer veya farklı yönlerini bilme , birbirleri arasında bağlantı kurabilme.
Hedef Davranışlar:
· Duyu organlarının belirgin özelliklerini öğrenerek farklılıkları bilme.
3.HEDEF VE ÖNCELİKLERİN BELİRLENMESİBir önceki basmakta bir takım amaçlar belirlemiştik. Şimdi de bu amaçlarımızın her biri için farklı hedefler belirleyeceğiz. Bunu yaparken IDE tarafından kullanılan formatı kullanacağız. Bu format aşağıdaki gibidir;
A ; Audience (Dinleyiciler)
B ; Behaviour (Davranış)
C ; Condition (Ortam, Şartlar)
D ; Degree (Derece)Yani dinleyici olarak aldığımız kesimi , beklediğimiz davranışları ve formatta yer alan diğer şeyleri her bir amacımız için tek tek yazacağız.
Amaç 1 : Duyu organlarının görevlerini öğrenme.
A: İlköğretim 6. sınıf öğrencileri;
B: Duyu organlarının hangisinin ne görevi üstlendiğini bilme,
C: Sınıf ve laboratuar ortamı,
D: Duyu organlarının görevlerini %80 oranında bilme.
Amaç 2 : Duyu organlarının şekillerini çizebilme,kısımlarını gösterebilme.
A: İlköğretim 6. sınıf öğrencileri;
B: Duyu organlarını her birinin şeklini çizip ,bu şekil üzerinde kısımlarını gösterebilme,
C: Sınıf ve laboratuar ortamı,
D: Şekil çizip, duyu organlarının kısımlarını gösterebilme konusunda %70 başarılı olma.
Amaç 3 : Duyu organlarıyla ilgili hastalıkları bilip sıralayabilme. Bunların tedavileri ve korunma yolları ile ilgili fikir sahibi olma.
A: İlköğretim 6. sınıf öğrencileri,
B; Duyu organlarımızda ortaya çıkan hastalıklar ve tedavileri hakkında bilgi sahibi olma, bunlardan korunma yollarını bilme,
C: Sınıf ortamı,
D: Bu konu da %75 oranında başarı beklenmektedir.
Amaç 4 : Duyu organlarının birbirlerine benzer veya farklı yönlerini bilme , birbirleri arasında bağlantı kurabilme.
A: İlköğretim 6. sınıf öğrencileri,
B: Duyu organları arasında bağlantı kurup benzer ve farklı yönlerini bilme,
C: Sınıf ortamı , fen bilgisi ve bilgisayar laboratuarları,
D: Bu konunun öğrenilmesinde %65 oranında başarı beklenmektedir.Öğrencilerin giriş davranışlarını belirlemek için bir ön test uygulayacağız. Testimiz aşağıda sorulardan oluşmaktadır.
Ön Test
1. Çevremizi nasıl algılarız?
2. Kaç duyu organımız vardır? Bunların isimleri nelerdir?
3. Kulağımızın görevi nedir?